فصلنامه علمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

پیشینه و اهداف: سواد اطلاعاتی عبارتست از ایجاد توانایی در افراد تا بتوانند تشخیص دهند چه وقت به اطلاعات نیاز دارند و همچنین توانایی ذخیره کردن اطلاعات، ارزشیابی و استفاده مؤثر از آن را در زمان نیاز داشته باشند. آموزش سواد اطلاعاتی از طریق برنامه درسی یکی از مسایلی است که در سال­های اخیر مورد توجه برنامه ریزان درسی قرار گرفته است. به این جهت، نظام­های آموزشی کشورهای مختلف به طرق متفاوتی سعی در مجهز کردن افراد جوامع به مهارت­های سواد اطلاعاتی دارند. در کشور ما نیز توجه به آموزش سواد اطلاعاتی در برنامه­های درسی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش دیده شده است. یکی از دروسی که می­توان از طریق آن سواد اطلاعاتی را توسعه داد، درس فارسی و نگارش است. لذا هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه سواد اطلاعاتی در کتاب­های فارسی و نگارش دوره اول متوسطه بود. 
روش‌ها‌: روش پژوهش در این تحقیق، تحلیل محتوا با رویکرد کمّی بود.  جامعه آماری  شامل کتاب­های فارسی و نگارش پایه­های  هفتم، هشتم و نهم دوره­ اول متوسطه (سال تحصیلی 98-1397) و در مجموع مشتمل بر شش کتاب بود.  روش نمونه­گیری در این پژوهش، روش نمونه­گیری هدفمند و حجم نمونه با جامعه برابر بود؛ زیرا هر شش کتاب مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار اندازه­گیری، سیاهه وارسی استاندارد سواد اطلاعاتی است که از سیاهه لطفی ماهر (1389) اقتباس شد. این سیاهه شامل هشت مؤلفه احساس نیاز به اطلاعات و چگونگی بیان آن، جمع­آوری اطلاعات و استراتژی­های جستجو، درک، درون­سازی و ثبت اطلاعات،  کاربرد صحیح اطلاعات، سازمان­دهی اطلاعات،  ارزیابی و تحلیل اطلاعات، کامیابی و  تأکید بر جنبه­های اجتماعی، اقتصادی و حقوقی اطلاعات است.. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از شاخص­های آمار توصیفی شامل فراوانی، درصد فراوانی، جدول و نمودار استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج حاکی از آن بود که با آن­که از لحاظ کمّی، به‌طور متوسط حدود یک سوم از پیام­های همه­ این کتاب­ها (45/35 درصد)  به مؤلفه­های سواد اطلاعاتی توجه کرده بود؛ به‌طور صریح و روشن به مؤلفه­های سواد اطلاعاتی پرداخته نشده و مطالب مربوط به سواد اطلاعاتی بیشتر به طور تلویحی در این کتاب­ها گنجانده شده­ بود. در این بین، وضعیت کتاب­های نگارش از نظر توجه به سواد اطلاعاتی بهتر از کتاب­های فارسی بود و کتاب نگارش پایه هشتم با  درصد فراوانی 82/51  رتبه­ اول و کتاب­ فارسی پایه هشتم با 84/23 درصد کمترین میزان پیام­های سواد اطلاعاتی را دارا بود.  در بین مؤلفه­های سواد اطلاعاتی، مؤلفه چهارم (کاربرد صحیح اطلاعات) رتبه اول  را به خود اختصاص داد که بیشترین درصد تعلق گرفت و به مؤلفه هشتم  (تأکید بر جنبه­های اجتماعی، اقتصادی و حقوقی اطلاعات)  هیچ توجهی نشده بود. همچنین به مؤلفه­های هفتم (کامیابی) و ششم (ارزیابی اطلاعات) نیز توجه بسیار ناچیزی شده بود. 
نتیجه‌گیری:  نتایج روشن می­سازد که بازنگری این کتاب­ها در خصوص پیام­های سواد اطلاعاتی برای برنامه­ریزان درسی لازم به نظر می­رسد. در این راستا پیشنهاد می­شود در محتوای این کتاب­ها متن­ها یا فعالیت­هایی تعبیه شود که دانش­آموز را به پژوهش کردن و رجوع کردن به منابع مختلف اطلاعاتی تشویق کند.  همچنین لازم است تا به شکل صریح­تری در این کتاب­ها به توسعه مهارت­های سواد اطلاعاتی پرداخته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating the status of information literacy in Persian and writing textbooks at the first year of high school

نویسندگان [English]

  • S. Kalvari Janaki
  • A.S., Khakbaz
  • M. Pourjamshidi

Educational Sciences Department, Humanities Faculty, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran

چکیده [English]

Background and Objectives: Information literacy refers to enabling the individuals to determine when they need information and also having the ability to store, evaluate information, and using it effectively when needed. Teaching information literacy through the curriculum is one of the issues that has been considered by curriculum planners in recent years. For this reason, educational systems in different countries have been trying different ways to equip people in communities with information literacy skills. Similarly, in our country, paying attention to teaching information literacy in curricula has been seen in the document of fundamental transformation of education.  Two of the courses through which information literacy can be developed are Persian and writing courses. Therefore, the main purpose of this study was to investigate the status of information literacy in Persian and writing textbooks at the first year of high school.
Methods: The research method in this study was content analysis with a quantitative approach. The statistical population included Persian and writing textbooks of the seventh, eighth and ninth grades of the first year of high school (academic year 2018-2019), which on the whole was comprised   of six textbooks. The sampling method in this study was purposeful sampling method and the sample size was equal to the size of the population, because all six books were analyzed. The measurement tool is the standard checklist of information literacy, which was extracted from the checklist of Lotfi Maher (2010). This list includes eight components of feeling the need for information and the way of expressing it, gathering information and search strategies, understanding, internalizing and recording information, the correct usage of information, organizing information, evaluating and analyzing information, being successful and laying emphasis on social, economic and legal aspects of information. Indicators of descriptive statistics including frequency, frequency percentage, table and graph were used to analyze the data.
Findings: The results showed that although quantitatively, on the average, about one third of the messages of all these textbooks (35.45%) had paid attention to the components of information literacy; the components of information literacy were not explicitly addressed, and information literacy content was more implicitly included in these books. Meanwhile, the status of writing textbooks in terms of information literacy components was better than the Persian textbooks, and the eighth grade writing textbook with a frequency of 51.82 had the first rank and the eighth grade Persian textbook with 23.84% had the lowest rate of information literacy messages among all the studied textbooks. Among the components of information literacy, the fourth component (correct usage of information) was ranked first with the highest percentage and the eighth component (laying emphasis on the social, economic and legal aspects of information) was not considered at all. Very little attention was paid to the seventh (success) and the sixth (information evaluation) ) components.
Conclusion: The results make it clear that reviewing these textbooks in terms of information literacy messages is necessary for curriculum planners. In this regard, it is suggested that texts or activities would be added to the content of these books to encourage the students to conduct research and refer to various sources of information. It is also necessary to develop information literacy skills more explicitly in these books.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Information literacy
  • Persian Textbook
  • Writing Skills Textbook
  • secondary school

COPYRIGHTS 
©2021 The author(s). This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution (CC BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, as long as the original authors and source are cited. No permission is required from the authors or the publishers. 


نامه به سردبیر

سر دبیر نشریه فناوری آموزش، با تواضع انتشار نامه های واصله از نویسندگان و خوانندگان و بحث در سامانه نشریه را ظرف 3 ماه از تاریخ انتشار آنلاین مقاله در سامانه و یا قبل از انتشار چاپی نشریه، به منظور اصلاح و نظردهی امکان پذیر نموده است.، البته این شامل نقد در مورد تحقیقات اصلی مقاله نمی باشد.

توچه به موارد ذیل پیش از ارسال نامه به سردبیر لازم است در نظر گرفته شود:


[1]نامه هایی که شامل گزارش از آمار، واقعیت ها، تحقیقات یا نظریه ها هستند، لازم است همراه با منابع معتبر و مناسب باشند، اگرچه ارسال بیش از زمان 3 نامه توصیه نمی گردد

[2] نامه هایی که بجای انتقاد سازنده به ایده های تحقیق، مشتمل بر حملات شخصی به نویسنده باشند، توجه و چاپ نمی شود

[3] نامه ها نباید بیش از 300 کلمه باشد

[4] نویسندگان نامه لازم است در ابتدای نامه تمایل یا عدم تمایل خود را نسبت به چاپ نظریه ارسالی نسبت به یک مقاله خاص اعلام نمایند

[5] به نامه های ناشناس ترتیب اثر داده نمی شود

[6] شهر، کشور و محل سکونت نویسندگان نامه باید در نامه مشخص باشد.

[7] به منظور شفافیت بیشتر و محدودیت حجم نامه، ویرایش بر روی آن انجام می پذیرد.

CAPTCHA Image