نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• صادق حامدی نسب ¹
• سیدمصطفی صفاری ²

¹ استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

² دانشجوی کارشناسی ارشد، روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

چکیده

پیشینه و اهداف: گسترش حضور دانشجویان نسل Z در دانشگاه‌ها و تأثیر ویژگی‌های شناختی، فناورانه و ارتباطی آنان بر الگوهای مدیریت کلاس، اساتید را با شرایط تازه‌ای روبه‌رو کرده است. هدف از انجام این پژوهش، واکاوی و تبیین تجارب زیسته اساتید از راهبردهای موفق مدیریت کلاس درس در مواجهه با دانشجویان نسل Z بود تا الگوهای عملی و راهبردهای مؤثر تدریس در این زمینه مشخص شود.
روش‌ها‌: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و از نوع پدیدارشناسانه طراحی و اجرا شد. جامعه پژوهش شامل کلیۀ اساتید دانشگاه‌های استان خراسان جنوبی بود که در سال تحصیلی ۱۴۰5-۱۴۰4 مشغول به تدریس بودند. برای جمع‌آوری داده‌ها از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شد و مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با ۱۴ استاد (۸ مرد و ۶ زن) تا رسیدن به اشباع نظری انجام گرفت. داده‌ها به‌صورت دقیق ضبط، بازنویسی و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. برای اطمینان از پایایی داده‌ها، توافق میان کدگذاران مورداستفاده قرار گرفت و برای افزایش روایی یافته‌ها، بازنگری توسط متخصصان حوزۀ آموزش و مدیریت کلاس انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که اساتید برای مدیریت مؤثر کلاس با دانشجویان نسل Z از مجموعه‌ای گسترده از راهبردها بهره برده بودند که در 7 مضمون فراگیر و ۲۴ مضمون سازمان دهنده قابل‌طبقه‌بندی بود. اولین دسته، راهبردهای تعاملی و مشارکتی بود که شامل طراحی فعالیت‌های جذاب مبتنی بر تفاوت‌های فردی دانشجویان، مدیریت مشارکتی، تعامل دوسویه میان مدرس و دانشجویان و فعالیت‌های گروهی برای افزایش انگیزه و مشارکت فعال بود. دومین دسته، راهبردهای انضباطی بود که بر قراردادهای رفتاری مشارکتی، قاطعیت همراه با همدلی، احترام متقابل و مدیریت مؤثر تمرکز دانشجویان تأکید داشت. سومین دسته، راهبردهای انگیزشی بود که شامل ایجاد فضای امن و حمایتی، جذابیت علمی مطالب، استفاده از داستان‌گویی و ارائه نکات جذاب و انگیزشی اولیه برای جلب‌توجه دانشجویان بود. چهارمین دسته، راهبردهای فناوری محور را شامل می‌شد که بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی، نرم‌افزارهای آموزشی و ابزارهای تصویری برای انتقال محتوا و تقویت یادگیری دانشجویان را در برمی‌گرفت. پنجمین دسته، راهبردهای انعطاف‌پذیر بود که شامل انعطاف در رفتار مدرس، تغییر روش‌های تدریس و انطباق با زبان و سبک یادگیری نسل Z بود. ششمین دسته، راهبردهای مبتنی بر توسعه حرفه‌ای بود که بر یادگیری پروژه محور، پیش مطالعه، فعالیت‌های عملی و تمرین‌های مهارتی تأکید داشت و امکان تجربه عملی برای دانشجویان را فراهم می‌کرد. هفتمین و آخرین دسته، راهبردهای محیطی بود که مدیریت محیط کلاس، طراحی فضای فیزیکی و مجازی مناسب و استفاده از ابزارها و منابع آنلاین را شامل می‌شد تا یادگیری مؤثر و تعامل دانشجویان تسهیل شود.
نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که ترکیب و  به‌کارگیری هم‌زمان این راهبردها، مشارکت فعال دانشجویان نسل Z را افزایش داده و تجربۀ یادگیری آنان را مؤثرتر و رضایت‌بخش‌تر ساخته بود. همچنین یافته‌ها حاکی از آن بود که رعایت اصول تعاملی، انگیزشی و انعطاف‌پذیری، نقش بسزایی در کاهش چالش‌های رفتاری، افزایش انگیزه، تقویت تمرکز و بهبود کیفیت تعامل میان مدرس و دانشجویان داشت. بر اساس این نتایج، پیشنهاد شد که اساتید و دانشگاه‌ها این راهبردها را در برنامه‌های آموزشی، سیاست‌های تدریس و توسعه حرفه‌ای مدرسین ادغام کنند تا توانمندی اساتید ارتقا یابد و مدیریت کلاس با دانشجویان نسل Z بهینه شود. این مطالعه همچنین زمینه‌ای برای تحقیقات آینده فراهم می‌کند تا دیدگاه دانشجویان، مقایسه میان رشته‌های مختلف و تأثیر طولانی‌مدت این راهبردها بر عملکرد و انگیزه دانشجویان نسل Z موردبررسی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

• راهبردهای موفق
• مدیریت کلاس
• نسل z
• پدیدارشناسی

موضوعات

• فناوری آموزش- آموزش عالی

عنوان مقاله [English]

University instructors lived experiences of successful classroom management strategies in dealing with generation Z students: a phenomenological study

نویسندگان [English]

• Sadegh حامدی نسب ¹
• Sayed Mostafa Saffari ²

¹ Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran

² Master’s Student, Educational Psychology, Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Birjand University, Birjand, Iran.

چکیده [English]

Background and Objectives: The increasing presence of Generation Z students in universities, along with their distinctive cognitive, technological, and communicative characteristics, has presented instructors with new challenges in classroom management. The aim of this study was to explore and elucidate the lived experiences of instructors regarding effective classroom management strategies when engaging with Generation Z students, in order to identify practical models and effective teaching approaches in this context.
Methods: The present study was designed and conducted using a qualitative approach with a phenomenological methodology. The research population consisted of all university instructors in South Khorasan Province who were teaching during the 2025-2026 academic year. Purposeful sampling was employed for data collection, and semi-structured interviews were conducted with 14 instructors (eight men and six women) until theoretical saturation was reached. The data were meticulously recorded, transcribed, and analyzed using thematic analysis. To ensure data reliability, inter-coder agreement was utilized, and to enhance the validity of the findings, review and feedback were obtained from experts in the fields of education and classroom management.
Findings: The findings of the study indicated that instructors employed a wide range of strategies to effectively manage classrooms with Generation Z students, which could be classified into seven overarching themes and 24 organizing themes. The first category comprised Interactive and Participatory Strategies, including designing engaging activities based on students’ individual differences, participatory management, two-way interaction between instructors and students, and group activities to enhance motivation and active participation. The second category involved Disciplinary Strategies, emphasizing participatory behavioral contracts, firmness coupled with empathy, mutual respect, and effective management of student focus. The third category consisted of Motivational Strategies, such as creating a safe and supportive environment, ensuring the scientific appeal of the content, using storytelling, and providing engaging and motivational hooks to capture students’ attention. The fourth category encompassed Technology-Driven Strategies, which involved the use of artificial intelligence tools, educational software, and visual aids to deliver content and enhance student learning. The fifth category included Flexible Strategies, such as adaptability in instructor behavior, modifying teaching methods, and aligning with the language and learning styles of Generation Z. The sixth category comprised Professional Development–Based strategies, emphasizing project-based learning, pre-study, practical activities, and skill-building exercises that provide students with hands-on experience. The seventh and final category involved Environmental Strategies, which included classroom environment management, designing suitable physical and virtual spaces, and utilizing online tools and resources to facilitate effective learning and student interaction.
Conclusion: This study demonstrated that the combination and simultaneous application of these strategies enhanced the active participation of Generation Z students and made their learning experiences more effective and satisfying. The findings also indicated that adherence to interactive, motivational, and flexible principles played a significant role in reducing behavioral challenges, increasing motivation, strengthening focus, and improving the quality of interaction between instructors and students. Based on these results, it was recommended that instructors and universities integrate these strategies into educational programs, teaching policies, and professional development initiatives to enhance instructors’ competencies and optimize classroom management with Generation Z students. Furthermore, this study provides a foundation for future research to explore students’ perspectives, compare different academic disciplines, and examine the long-term effects of these strategies on the performance and motivation of Generation Z students.

کلیدواژه‌ها [English]

• Successful Strategies
• Classroom Management Generation Z
• Phenomenology

COPYRIGHTS 
© 2026 The Author(s).  This is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/)