نوع مقاله : مقاله پژوهشی-شماره انگلیسی

نویسندگان

• مهدی نامداری پژمان ¹
• محسن زندیان ²

¹ گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

² گروه مدیریت آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

پیشینه و اهداف: پیشرفت سریع فناوری‌های دیجیتال و گسترش یادگیری برخط در پی همه‌گیری کووید-۱۹، به طور برجسته‌ای نقش حیاتی والدین را در حمایت از آموزش فرزندان در محیط‌های دیجیتال پررنگ کرده است. مطالعات پیشین به طور مستمر نشان می‌دهند که مشارکت فعال والدین به بهبود معنادار عملکرد تحصیلی، انگیزش و سواد دیجیتال دانش‌آموزان کمک می‌کند. دو عامل کلیدی مؤثر در مشارکت والدین، کیفیت ارتباطات مدرسه با والدین و خودکارآمدی والدین در حیطه دیجیتال است. ارتباط مؤثر مدرسه به‌عنوان پلی حیاتی بین خانه و مدرسه عمل کرده و به کاهش موانع ناشی از شکاف دیجیتالی کمک می‌کند. هم‌زمان، خودکارآمدی والدین - یعنی باور به توانایی حمایت مؤثر از یادگیری برخط فرزند - به والدین قدرت می‌بخشد و انگیزه نظارت سازنده و الگوسازی رفتارهای مثبت دیجیتال را تقویت می‌کند. علی‌رغم این پیشینه ثابت شده، بررسی یکپارچه این عوامل و نقش میانجی‌گر مشارکت والدین در شکل‌دهی به «کنشگری مثبت دیجیتال» دانش‌آموزان - که به‌عنوان رفتارهای مسئولانه، اخلاق‌مدار و خلاق در فضای مجازی تعریف می‌شود - کمتر موردتوجه قرار گرفته است. هدف این مطالعه پر کردن این شکاف از طریق آزمون یک مدل مفهومی ساختاری است که روابط بین ارتباطات مدرسه با والدین، خودکارآمدی والدین، مشارکت دیجیتال والدین و کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان را بررسی می‌کند. هدف اصلی، بررسی ویژه‌ی نقش میانجی‌گر مشارکت دیجیتال والدین در انتقال اثرات دو عامل پیشین (ارتباط مدرسه و خودکارآمدی) به توسعه کنشگری مثبت دیجیتال است. یافته‌های این پژوهش شواهد تجربی برای اطلاع‌رسانی به سیاست‌گذاری آموزشی و توانمندسازی خانواده‌ها در عصر دیجیتال ارائه می‌کند.
روش‌ها‌: روش‌ها: این پژوهش از طرح توصیفی - همبستگی با رویکرد کمّی و با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر کوواریانس استفاده کرد. جامعه آماری، والدین دانش‌آموزان ابتدایی شهر قزوین در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بودند که حداقل یک سال تجربه یادگیری دیجیتال فرزندشان را داشتند. از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای استفاده شد و پس از حذف پاسخ‌های ناقص یا نامناسب، حجم نمونه نهایی ۳۶۲ نفر بود. داده‌ها با استفاده از چهار پرسش‌نامه استاندارد فارسی جمع‌آوری شد: مقیاس خودکارآمدی والدینی، مقیاس ارتباطات مدرسه - والدین، مقیاس مشارکت دیجیتال والدین و مقیاس کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان. تحلیل داده‌ها شامل بررسی پیش‌فرض‌های اولیه (مانند نرمال بودن)، انجام تحلیل عاملی تأییدی برای اعتبارسنجی مدل اندازه‌گیری و آزمون مدل ساختاری بود. معناداری اثرات مستقیم و غیرمستقیم (میانجی) با استفاده از روش بوت‌استرپ با ۵۰۰۰ نمونه بازتولید، ارزیابی شد.
یافته‌ها: مدل مفهومی برازش قابل‌قبولی داشت (96/0= CFI، 07/0=RMSEA). مسیرهای مستقیم ارتباطات مدرسه به مشارکت دیجیتال (۶۰/۰=β)، خودکارآمدی والدین به مشارکت دیجیتال (۲۶/۰=β) و مشارکت دیجیتال به کنشگری مثبت (۵۳/۰=β) معنادار بودند. تحلیل اثرات غیرمستقیم، نقش میانجی‌گری مشارکت دیجیتال والدین را تأیید کرد و نشان داد که این متغیر به‌عنوان یک میانجی کامل در رابطه بین دو متغیر پیش‌بین (ارتباط مدرسه و خودکارآمدی والدین) و متغیر پیامد (کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان) عمل می‌کند. در مجموع، مدل توانست ۶۵ درصد از واریانس مشارکت دیجیتال والدین و ۲۸ درصد از واریانس کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان را تبیین کند.
نتیجه‌گیری: نتایج بر ضرورت هماهنگی عوامل محیطی (ارتباط مؤثر مدرسه) و فردی (خودکارآمدی والدین) از طریق مشارکت عملی دیجیتال والدین برای پرورش کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان تأکید دارد. برای پرورش دانش‌آموزان به‌عنوان شهروندانی مسئول و خلاق در فضای دیجیتال، مدارس باید کانال‌های ارتباطی دوسویه را تقویت کرده و والدین را به طور فعال توانمند سازند. کاربردهای عملی این یافته‌ها شامل طراحی کارگاه‌های آموزشی هدفمند برای والدین با محوریت مهارت‌های دیجیتال و راهبردهای حمایتی، و همچنین ادغام آموزش شهروندی دیجیتال در برنامه درسی اصلی مدرسه است. محدودیت‌های این مطالعه شامل تمرکز جغرافیایی خاص (قزوین) و اتکا به داده‌های خودگزارشی است. برای تحقیقات آینده، توصیه می‌شود نقش متغیرهای تعدیل‌گر بالقوه، مانند وضعیت اقتصادی - اجتماعی، بررسی شده و برنامه‌های مداخله‌ای عملی در مقیاسی وسیع‌تر برای اعتباربخشی و تعمیم بیشتر مدل پیشنهادی آزمون شوند.

کلیدواژه‌ها

• مشارکت والدین در محیط‌های یادگیری دیجیتال
• ارتباطات مدرسه
• خودکارآمدی والدین
• کنشگری مثبت دیجیتال دانش‌آموزان

موضوعات

• محیط های یادگیری مبتنی بر فناوری

عنوان مقاله [English]

Parental Involvement in Digital Learning Environments: Examining School-Parent Communication, Parental Self-Efficacy, and Students' Positive Digital Agency

نویسندگان [English]

• M. Namdari-Pejman ¹
• M. Zandian ²

¹ Department of Educational Administration, Farhangian University, Tehran, Iran

² Department of Educational Management, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Background and Objectives: The rapid advancement of digital technologies and the expansion of online learning in the wake of the COVID-19 pandemic have profoundly highlighted the critical role of parents in supporting their children's education within digital environments. Previous studies consistently show that active parental involvement contributes significantly to improvements in students' academic performance, motivation, and digital literacy. Two key factors identified as influential in this parental engagement are the quality of school-parent communication and parents' self-efficacy in the digital domain. Effective school communication acts as a vital bridge between home and school, helping to mitigate the barriers posed by the digital divide. Concurrently, parental self-efficacy—the belief in one's ability to effectively support a child's online learning—empowers parents, fostering the motivation for constructive supervision and the modeling of positive digital behaviors. Despite this background, research has focused little on an integrated examination of these factors and the mediating role of parental engagement in shaping students' positive digital agency—defined as responsible, ethical, and creative behaviors in virtual spaces. The current study aims to address this gap by testing a conceptual structural model that explores the relationships between school-parent communication, parental self-efficacy, parental digital engagement, and students' positive digital agency. A central objective is to specifically investigate the mediating role of parental digital engagement in transmitting the effects of the two antecedent factors (school communication and self-efficacy) onto the development of positive digital agency. The findings of this research aim to provide empirical evidence to inform educational policy and empower families in the digital age.
Methods: This study employed a descriptive-correlational design with a quantitative approach, utilizing covariance-based structural equation modeling (SEM). The target population consisted of parents of elementary school students in Qazvin, Iran, during the 2025-2026 academic year, all of whom had at least one year of experience with their child's digital learning. A multi-stage cluster sampling method was used. After removing incomplete or unsuitable responses, the final sample size comprised 362 participants. Data were collected using four standardized Persian questionnaires: The Parental Self-Efficacy Scale, the School-Parent Communication Scale, the Parental Digital Engagement Scale, and the Students' Positive Digital Agency Scale. Data analysis involved checking preliminary assumptions (e.g., normality), conducting confirmatory factor analysis (CFA) to validate the measurement model, and testing the structural model. The significance of direct and indirect (mediating) effects was assessed using the bootstrap method with 5000 resamples.
Findings: The conceptual model demonstrated an acceptable fit with the data (CFI = 0.96, RMSEA = 0.07). All direct paths were statistically significant: school-parent communication to parental digital engagement (β = 0.60), parental self-efficacy to parental digital engagement (β = 0.26), and parental digital engagement to students' positive digital agency (β = 0.53). The analysis of indirect effects confirmed the mediating role of parental digital engagement, indicating it functions as a full mediator in the relationship between the two predictor variables (school communication and parental self-efficacy) and the outcome variable (students' positive digital agency). Overall, the model explained 65% of the variance in parental digital engagement and 28% of the variance in students' positive digital agency.
Conclusion: The results underscore the necessity of harmonizing environmental factors (effective school communication) and individual factors (parental self-efficacy) through practical parental digital engagement to foster students' positive digital agency. To cultivate students as responsible and creative digital citizens, schools must strengthen two-way communication channels and actively empower parents. Practical applications of these findings include the design of targeted parent training workshops focused on digital skills and supportive strategies, as well as the integration of digital citizenship education into the core school curriculum. This study's limitations include its specific geographical focus (Qazvin) and reliance on self-reported data. For future research, it is recommended to investigate the role of potential moderating variables, such as socioeconomic status, and to test practical intervention programs on a larger scale to further validate and generalize the proposed model.

کلیدواژه‌ها [English]

• Parental Involvement
• Digital Learning Environments
• School-Parent Communication
• Parental Self-Efficacy
• Students' Positive Digital Agency

COPYRIGHTS 
© 2026 The Author(s).  This is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/)