فناوری آموزش

فصلنامه علمی

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

حقوق مولف

اهداف و چشم انداز

همکاران دفتر نشریه

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

اخبار و اعلانات

آیین نامه ها و مصوبات

هزینه های انتشار مقاله

راهنمای تهیه مقاله

فرم ها

خط مشی داوری

داوران

عضویت و راهنمای پابلونز

اثربخشی آموزش سواد دیجیتال بر تفکر خلاقانه، مسئولیت‌پذیری و ادراک شایستگی در دانش‏آموزان دختر پایه ششم ابتدایی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت آموزشی، واحد بهبهان، دانشگاه آزاد اسلامی، بهبهان، ایران

چکیده

پیشینه و اهداف: توسعه جوامع در گروی داشتن افراد خلاق و مسئولیت‌پذیری است که به شایستگی و توانمندی‌های خودباور و اعتماد داشته باشند. پرورش چنین نسلی نیازمند همسویی نظام آموزشی با دانش، فناوری و تحولات روز دنیاست. فناوری و ابزار دیجیتال اکنون به شکلی با زندگی انسان‌ها پیوند خورده‌اند که یونسکو سواد دیجیتال را جزئی از مفهوم سواد، در کنار مهارت خواندن و نوشتن قرار داده است. سواد دیجیتال، توانایی جست‌و‌جو، تحلیل، کاربرد، تولید و اشتراک‌گذاری اطلاعات و محتوا با استفاده از ابزارهای فناورانه است. با فراگیری سواد دیجیتال افراد مهارت‌های لازم برای موفقیت در زندگی شخصی، تحصیلی و حرفه‌ای را به دست خواهند آورد. هدف پژوهش حاضر ارزیابی اثربخشی آموزش سواد دیجیتال بر تفکر خلاقانه، مسئولیت‌پذیری و ادراک شایستگی در دانش‏آموزان پایه ششم ابتدایی بوده است.
روش‌ها‌: روش تحقیق از نوع آزمایشی با طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون بود. جامعه آماری شامل همه دانش‏آموزان دختر پایه ششم ابتدایی شهر اهواز در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که تعداد ۶۰ نفر از یک مدرسه دولتی به روش نمونه‏گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه ۳۰ نفره آزمایش و کنترل جایگزین شدند. هر دو گروه تحت شرایط یکسان با استفاده از پرسش‌نامه هر دو گروه تحت شرایط یکسان با استفاده از پرسش‌نامه خلاقیت تورنس، مسئولیت‌پذیری لوئیس و ادراک شایستگی هارتر به‌عنوان پیش­آزمون مورد سنجش قرار گرفتند. سپس مداخله آزمایشی (آموزش سواد دیجیتال) طی ۱۲ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای و به‌صورت هفته‏ای یک جلسه، به‌صورت حضوری بر روی گروه آزمایش صورت پذیرفت. در این مدت، گروه کنترل هیچ مداخله آموزشی دریافت نکرد. روند کار جلسات آموزشی به این صورت بود که در هر جلسه ابتدا خلاصه‏ای از بحث جلسات قبل بیان و سپس تکالیف مربوطه به بررسی و مباحث جدید توسط پژوهشگر مطرح می‌شد. پس از آموزش و رفع اشکال، در پایان هر جلسه خلاصه مطالب آن جلسه ارائه و تکلیف جلسه آینده به طور کامل روشن و تعیین می‌گردید. پس از اتمام جلسات آموزشی، پس‌آزمون از هر دو گروه آزمایش و کنترل به عمل آمد. جهت تجزیه‌وتحلیل داده­ها از آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیره و تک‌متغیره استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد آموزش سواد دیجیتال به طور معنی­داری باعث افزایش نمرات تفکر خلاقانه و مؤلفه‌های آن (سیالی، انعطاف‏پذیری، ابتکار، بسط با جزئیات) (۰۰۱/۰p <، ۱۸۱/ ۲۲۷F=)، مسئولیت‌پذیری و مؤلفه‌های آن (مسئولیت‌پذیری نسبت به خود و مسئولیت‌پذیری نسبت به دیگران) (۰۰۱/۰ p <، ۶ / ۱۲۰F=) و ادراک شایستگی (۰۰۱/۰ p < ، ۴۴۹ / ۲۹F=) و مؤلفه‌های آن (کفایت رفتاری، کفایت اجتماعی،کفایت تحصیلی و کفایت جسمانی) در گروه آزمایش شده است. در نتیجه آموزش سواد دیجیتال بر تفکر خلاقانه، مسئولیت‌پذیری و ادراک شایستگی دانش‌آموزان دختر پایه ششم تأثیر مثبت و معناداری دارد.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد سواد دیجیتال می‌تواند باعث افزایش تفکر خلاقانه، مسئولیت‌پذیری و ادراک شایستگی در دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی شود. این آموزش با ایجاد توانمندی‌های شناختی، مهارت‌های فنی و نگرش‌های مسئولانه می‌تواند با فراهم‌کردن تجربه‌های متنوع یادگیری زمینه‌ساز ایده‌پردازی و نوآوری و خلاقیت شود. با آگاهی‌بخشی به دانش‌آموزان نسبت به حفظ اطلاعات، امنیت و حریم شخصی خود و دیگران و توسعه مهارت‌های ارتباط مسئولانه، موجب رشد پایدار مسئولیت‌پذیری می‌گردد. همچنین کسب تجربه‌های موفقیت‌آمیز و احساس تسلط هنگام کار در محیط دیجیتال سبب ارتقای ادراک شایستگی و کفایت می‌شود؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود آموزش سواد دیجیتال در برنامه درسی دانش‌آموزان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The effectiveness of digital literacy instruction on creative thinking, sense of responsibility, and perceived competence in sixth-grade female students

نویسنده [English]

  • T. Bahmani

Department of Educational Management, Be. C., Islamic Azad University, Behbahan, Iran

چکیده [English]

Background and Objectives: The development of societies depends on having creative and responsible individuals who believe and trust in their own competence and capabilities. Raising such a generation requires aligning the educational system with knowledge, technology, and current developments in the world. Digital technology and tools are now so intertwined with human lives that UNESCO has included digital literacy as part of the concept of literacy, alongside reading and writing skills. Digital literacy is the ability to search, analyze, apply, produce, and share information and content using technological tools. By learning digital literacy, individuals will gain the skills necessary for success in their personal, academic, and professional lives. The purpose of this study was to evaluate the effectiveness of digital literacy training on creative thinking, responsibility, and Competence Perception in sixth-grade students.
Methods: The research method was experimental with a pre-test-post-test design. The statistical population included all sixth-grade female students in Ahvaz in 2023-2024, 60 of whom were selected from schools using convenience sampling and were assigned to two experimental and control groups of 30 students each. Both groups were assessed under the same conditions using the Torrance Creativity Questionnaire, Lewis Responsibility Questionnaire, and Harter Competence Perception as pre-tests. Then, the experimental intervention (digital literacy training) was conducted in person on the experimental group during 12 60-minute sessions, one session per week. During this period, the control group did not receive any educational intervention. The process of the educational sessions was as follows: in each session, a summary of the discussion of the previous sessions was presented, and then the relevant assignments and new topics were presented by the researcher. After training and troubleshooting, at the end of each session, a summary of the session's contents was presented, and the task for the next session was fully clarified and determined. After completing the training sessions, a post-test was administered to both experimental and control groups. Multivariate and univariate analysis of covariance tests were used to analyze the data.
Findings: The results showed that digital literacy training significantly increased the scores of creative thinking (F=181.227, p<0.001) and its components (fluency, flexibility, originality, elaboration with details), responsibility (F=120.6, P<0.001) and its components (responsibility towards oneself and responsibility towards others), and Competence Perception (F=499.29, P<0.001) and its components (behavioral competence, social competence, academic competence, and physical competence) in the experimental group. As a result, digital literacy education has a positive and significant effect on creative thinking, responsibility, and perceived competence of sixth-grade female students.
Conclusion: The research findings showed that digital literacy can increase creative thinking, responsibility, and perception of competence in sixth-grade elementary school students. By creating cognitive capabilities, technical skills, and responsible attitudes, this education can pave the way for innovation and creativity by providing diverse learning experiences. By educating students about preserving their own and others' information, security, and privacy, and developing responsible communication skills, it fosters sustainable growth in responsibility. Also, gaining successful experiences and a sense of mastery when working in a digital environment promotes a sense of competence and adequacy. Therefore, it is recommended that digital literacy training be included in the student curriculum.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Education
  • Digital Literacy
  • Creative Thinking
  • Responsibility
  • Competence Perception

COPYRIGHTS 
© 2026 The Author(s).  This is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/)  

مراجع
[1] Petko D. Teachers’ pedagogical beliefs and their use of digital media in classrooms: sharpening the focus of the ‘will, skill, tool’ model and integrating teachers’ constructivist orientations. Comput Educ. 2012;58(4):1351-9.
doi: 10.1016/j.compedu.2011.12.013.
[2] Sabouri Nairi S, Sabouri Nairi S, Sabouri Nairi L. Investigating the effect of digital literacy on teachers’ creativity through their empowerment. New Res Approach Manag Account. 2023;8(28):1385-96. [In Persian]
[3] Çakmak T, Özel N, Yılmaz M. Evaluation of the open courseware initiative within the scope of digital literacy skills: Turkish OpenCourseWare Consortium case. Procedia Soc Behav Sci. 2013;83:65-70. doi: 10.1016/j.sbspro.2013.06.438.
[4] Amabile TM, Conti R, Coon H, Lazenby J, Herron M. Assessing the work environment for creativity. Acad Manage J. 1996;39(5):1154-84. doi: 10.2307/256995.
[5] Herawan E, Febianti YN, Safitri AL. Digital literacy and student creativity through e-resources on the quality of learning in college. J Educ Technol. 2023;7(1):25-33.
doi: 10.23887/jet.v7i1.43622.
[6] Wu J, Zhang Q, Gan X, Liu X, Hu J, Wang Y. The relationship between digital literacy and innovative behavior among Chinese medical students: the chain mediating roles of diversity experience and creative self-efficacy. BMC Med Educ. 2025;25:1194. doi: 10.1186/s12909-025-07799-z.
[7] Gong H, Xin X. Buzz and tranquility, what matters for creativity? A case study of the online games industry in Shanghai. Geoforum. 2019;106:105-14.
doi: 10.1016/j.geoforum.2019.08.002.
[8] Eshet-Alkalai Y. Thinking in the digital era: a revised model for digital literacy. Issues Inform Sci Inf Technol. 2012;9:267-76.
[9] Runco MA, Acar S. Divergent thinking as an indicator of creative potential. Creat Res J. 2012;24(1):66-75.
doi: 10.1080/10400419.2012.652929.
[10] Craft A. Creativity in schools: tensions and dilemmas. London: Routledge; 2005. doi: 10.4324/9780203357965.
[11] Robinson K. Out of our minds: learning to be creative. 2nd ed. Chichester: Capstone; 2011.
[12] Ilomäki L, Paavola S, Lakkala M, Kantosalo A. Digital competence: an emergent boundary concept for policy and educational research. Educ Inf Technol. 2016;21(3):655-79. doi: 10.1007/s10639-014-9346-4.
[13] Ng W. Can we teach digital natives digital literacy? Comput Educ. 2012;59(3):1065-78.
doi: 10.1016/j.compedu.2012.04.016.
[14] Castillo-Vergara M, Barrios Galleguillos N, Jofré Cuello L, Alvarez-Marin A, Acuña-Opazo C. Does socioeconomic status influence student creativity? Think Skills Creat. 2018; 29:142-52. doi: 10.1016/j.tsc.2018.06.004.
[15] Livingstone S. Developing social media literacy: how children learn to interpret risky opportunities on social network sites. Communications. 2014;39(3):283-303.
doi: 10.1515/commun-2014-0113.
[16] Livingstone S. Taking risky opportunities in youthful content creation: teenagers’ use of social networking sites for intimacy, privacy, and self-expression. New Media Soc. 2008;10(3):393-411. doi: 10.1177/1461444808089415.
[17] Hatlevik OE, Christophersen KA. Digital competence at the beginning of upper secondary school: identifying factors explaining digital inclusion. Comput Educ. 2013;63:240-7.
doi: 10.1016/j.compedu.2012.11.015.
[18] Tarigan WPL, Sipahutar H, Harahap F. The impact of an interactive digital learning module on students’ academic performance and memory retention. Computers and Children. 2023;2(2):em004. doi: 10.29333/cac/13654.
[19] Deci EL, Ryan RM. The “what” and “why” of goal pursuits: human needs and self-determination of behavior. Psychol Inq. 2000;11(4):227-68. doi: 10.1207/S15327965PLI1104_01.
[20] Ryan RM, Deci EL. Self-determination theory: basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York: Guilford Press; 2017.
doi: 10.1521/978.14625/28769.
[21] Feltz DL, Chase MA. The measurement of self-efficacy and confidence in sport. In: Duda JL, editor. Advances in sport and exercise psychology. Champaign: Human Kinetics; 1998. p. 65-80.
[22] Bandura A. Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman; 1997.
[23] Hassani F, Haghighat S. Investigating the relationship between corona anxiety in parents and creativity and self-esteem of their children aged 6 to 11 years. J Psychol New Ideas. 2023;7(19):79-98. [In Persian]
[24] Moradi M. The effect of life skills training on students’ creativity and responsibility [master’s thesis]. Behbahan: Islamic Azad University; 2023. [In Persian]
[25] Torrance EP. Torrance tests of creative thinking: norms-technical manual. Bensenville: Scholastic Testing Service; 1974.
[26] Kavousi F. Investigating the relationship between thinking styles and creativity, economic and social status, gender, and academic performance of male and female high school students in Khesht city. Psychol Educ Stud. 2019;47:49-70. [In Persian]
[27] Lewis R. Classroom discipline and student responsibility: the students’ view. Teach Teach Educ. 2001;17(3):307-19.
doi: 10.1016/S0742-051X(00)00059-7.
[28] Harter S. The perceived competence scale for children: manual. Denver: University of Denver; 1982.
[29] Keshavarz S, Kakavand A, Haji Sharifi R, Hejri F. The relationship between competence perception and academic self-efficacy in third-grade elementary school children with the mediating role of academic motivation. J Child Health Educ. 2023;4(2):1-14. [In Persian]
[30] Fallah M, Ghazanfari A, Cherami M, Ahmadi R. Investigating the mediating role of perceived competence in the relationship between perceived teacher support and students’ academic apathy. Res Sch Virtual Learn. 2023;10(4):77-92. [In Persian]
doi: 10.30473/etl.2023.66224.3909
[31] Saleh Rad R, Afzal Khani M, Alipour V. The effectiveness of a media literacy-based educational program on the creativity of elementary school students in Karaj city. Inf Commun Technol Educ Sci. 2019;9(3):143-71. [In Persian]
[32] Deravipour R, Assareh A, Nasri S, Armand M. Relationship between computer literacy and analytical literacy with creativity in students: the moderating role of gender. J Innov Creat Hum Sci. 2022;12(45):147-76. [In Persian]
[33] Guilford JP. Creativity: yesterday, today, and tomorrow. J Creat Behav. 1967;1(1):3-14.
doi: 10.1002/j.2162-6057.1967.tb00002.x.
[34] Mednick S. The associative basis of the creative process. Psychol Rev. 1962;69(3):220-32. doi: 10.1037/h0048850.
[35] Csikszentmihalyi M. Creativity: flow and the psychology of discovery and invention. New York: HarperCollins; 1997.
[36] Hatlevik OE, Throndsen I, Loi M, Gudmundsdottir GB. Students’ ICT self-efficacy and computer and information literacy: determinants and relationships. Comput Educ. 2018;118:107-19. doi: 10.1016/j.compedu.2017.11.011.
[37] Gui M, Argentin G. Digital skills of internet natives: different forms of digital literacy in a random sample of northern Italian high school students. New Media Soc. 2011;13(6):963-80.
doi: 10.1177/1461444810389751.
[38] Yuliana A, Maftuh B, Fairus F. The effect of digital literacy skills on the responsible character of elementary school students from the perspective of SDGs. Adv Soc Sci Educ Humanit Res. 2025;860:1115-23.
doi: 10.2991/978-2-38476-360-3_132.
[39] Van Deursen AJ, van Dijk JA. The digital divide shifts to differences in usage. New Media Soc. 2014;16(3):507-26. doi: 10.1177/1461444813487959.
[40] Khairkhah M, Kashfi M. The role of education in developing digital citizenship and responsibility in cyberspace. Sex Psychol Disord. 2023;1(1):e200343. [In Persian]
[41] Ahmadi L. Explaining the relationship between the level of web-based digital literacy and educational self-regulation with academic self-centeredness of elementary school students in Arak District 2. In: Proceedings of the 1st International Conference on Psychology, Social Sciences, Educational Sciences and Philosophy; 2014. [In Persian]
[42] Naseri Najafi H, Taheri P. The effect of using online learning platforms on the development of self-directed learning in students. J Res Innov Educ Dev. 2021;1(4):11-20. [In Persian] doi: 10.61838/jsied.1.4.2
[43] Yuan J, Li X. How digital literacy and ICT self-efficacy shape student perceived post-editing competence. Acta Psychol. 2025;259:105409. doi: 10.1016/j.actpsy.2025.105409.
[44] Zakir S, Hoque ME, Susanto P, Nisaa V, Alam MK, Khatimah H, et al. Digital literacy and academic performance: the mediating roles of digital informal learning, self-efficacy, and students’ digital competence. Front Educ. 2025;10:1590274. doi: 10.3389/feduc.2025.1590274.

نامه به سردبیر

سر دبیر نشریه فناوری آموزش، با تواضع انتشار نامه های واصله از نویسندگان و خوانندگان و بحث در سامانه نشریه را ظرف 3 ماه از تاریخ انتشار آنلاین مقاله در سامانه و یا قبل از انتشار چاپی نشریه، به منظور اصلاح و نظردهی امکان پذیر نموده است.، البته این شامل نقد در مورد تحقیقات اصلی مقاله نمی باشد.

توچه به موارد ذیل پیش از ارسال نامه به سردبیر لازم است در نظر گرفته شود:


[1]نامه هایی که شامل گزارش از آمار، واقعیت ها، تحقیقات یا نظریه ها هستند، لازم است همراه با منابع معتبر و مناسب باشند، اگرچه ارسال بیش از زمان 3 نامه توصیه نمی گردد

[2] نامه هایی که بجای انتقاد سازنده به ایده های تحقیق، مشتمل بر حملات شخصی به نویسنده باشند، توجه و چاپ نمی شود

[3] نامه ها نباید بیش از 300 کلمه باشد

[4] نویسندگان نامه لازم است در ابتدای نامه تمایل یا عدم تمایل خود را نسبت به چاپ نظریه ارسالی نسبت به یک مقاله خاص اعلام نمایند

[5] به نامه های ناشناس ترتیب اثر داده نمی شود

[6] شهر، کشور و محل سکونت نویسندگان نامه باید در نامه مشخص باشد.

[7] به منظور شفافیت بیشتر و محدودیت حجم نامه، ویرایش بر روی آن انجام می پذیرد.

ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
فناوری آموزش

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 11 مهر 1405
فایل ها
سابقه مقاله
  • تاریخ دریافت: 07 دی 1404
  • تاریخ بازنگری: 19 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش: 11 خرداد 1405
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار