دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی فناوری آموزش 2008-0441 19 4 2025 09 23 The effect of teacher-made and student-made comics instruction on students' comprehension and engagement تاثیر آموزش مبتنی بر کمیک معلم‌ساخته و دانش‌آموزساخته بر درک مطلب و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان 887 902 2513 10.22061/tej.2026.11988.3222 FA مریم پازوکی گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران یوسف مهدوی نسب گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران نسرین محمدحسنی گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 04 <strong>Background and Objectives:</strong> Today, one of the main challenges of elementary education is to increase students' comprehension and academic engagement. One of the new educational strategies to achieve this goal is the use of educational comics. Comics can make the learning process more attractive and effective due to the combination of images and text. Despite numerous studies on the effect of comics on learning, the role of the type of comic producer (teacher or student) has not been studied much. Also, no research has been conducted in Iran that compares teacher-made and student-made comics. Therefore, the present study aimed to investigate the effect of teacher-made and student-made comics on fourth-grade elementary school students' comprehension and academic engagement in Persian lessons.<br /><strong>Methods:</strong> The study utilizes a quasi-experimental design with a multi-group pretest-posttest format, including two experimental groups and one control group. The statistical population consists of all fourth-grade students in the central district of Pakdasht during the 2024-2025 academic year. A total of 90 students were selected through convenience sampling and randomly assigned to three groups of thirty students each. The experimental groups received instruction using teacher-created and student-created comics, while the control group followed traditional teaching methods. To collect data, researchers employed a reading comprehension test specifically developed for the study, alongside the Reeve Academic Engagement Questionnaire. To ensure validity, expert opinions from professors and teachers were gathered, and the validity of the reading comprehension test was confirmed with a CVR score of approximately 70%. Reliability was established using Cronbach’s alpha, resulting in a score of 0.707. The Analysis of Covariance (ANCOVA) was applied to interpret the collected data.<br /><strong>Findings:</strong> The results reveal that comics significantly improved students' reading comprehension (F = 12.816, <em>p</em> = 0.000) and academic engagement (F = 15.906, <em>p</em> = 0.000). Additionally, the results of Scheffe’s test indicate no statistically significant difference in reading comprehension between teacher-created and student-created comics (<em>p</em> = 0.057). However, concerning academic engagement (Sig < 0.05), significant differences were observed between the groups using comics and the control group following conventional teaching methods.<br /><strong>Conclusion:</strong> The findings of this study suggest that comics serve as effective tools for enhancing both reading comprehension and academic engagement. Among the two types of comics, teacher-created comics had a stronger impact on reading comprehension due to their structured design, while student-created comics facilitated higher engagement by actively involving students in the learning process. The combination of compelling visuals and minimal text in comics makes them an efficient medium for transmitting educational concepts. Significant differences were noted in academic engagement among the three groups: teacher-created comics, student-created comics, and the control group. In all four dimensions of academic engagement, student-created comics showed considerable differences compared to the control group. In behavioral and agentic engagement, teacher-created and student-created comics exhibited significant variations. Additionally, in cognitive engagement, teacher- created comics displayed noticeable differences compared to the control group. Given these results, integrating both teacher-created and student-created comics into instructional practices can provide educators with valuable strategies for improving reading comprehension and fostering student engagement. <strong>پیشینه و اهداف:</strong> امروزه یکی از چالش‌های اصلی آموزش در دورۀ ابتدایی، افزایش درک مطلب و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان است. یکی از راهکارهای نوین آموزشی برای دستیابی به این هدف، استفاده از کمیک‌های آموزشی است. کمیک‌ها به‌دلیل ترکیب تصویر و متن می‌توانند فرایند یادگیری را جذاب‌تر و مؤثرتر کنند. با وجود پژوهش‌های متعدد دربارۀ اثر کمیک‌ها بر یادگیری، هنوز نقش نوع تولیدکنندۀ کمیک (معلم یا دانش‌آموز) کمتر بررسی شده است. همچنین در ایران پژوهشی انجام نشده است که به مقایسۀ کمیک‌های معلم­ساخته و دانش‌آموز­‌ساخته بپردازد انجام نشده است. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر کمیک معلم‌­ساخته و دانش‌آموز­‌ساخته بر درک مطلب و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان پایۀ چهارم ابتدایی در درس فارسی انجام شد.<br /><strong>روش‌ها‌:</strong> در این پژوهش روش شبه‌آزمایشی در قالب طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون چندگروهی با دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل استفاده شد. جامعۀ آماری کلیۀ دانش‌آموزان پایۀ چهارم ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ در بخش مرکزی شهرستان پاکدشت بود. ۹۰ دانش‌آموز با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۳۰نفری گمارش شدند. گروه‌های آزمایش با استفاده از کمیک معلم­ساخته و دانش­آموز­ساخته و گروه کنترل به‌روش معمول آموزش دیدند. ابزار گردآوری دادۀ آزمون محقق­‌ساخته درک مطلب و پرسش‌نامۀ درگیری تحصیلی ریو بود. برای سنجش روایی آزمون محقق ساختۀ درک مطلب، از نظرات اساتید و معلمان استفاده شد و با محاسبۀ آماری با CVR  حدود %70 به تأیید رسید. پایایی این آزمون نیز با آلفای کرونباخ ۷۰۷/۰ تأیید شد. در تحلیل داده از آزمون کواریانس استفاده شد.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد که استفاده از کمیک بر درک مطلب (816/12=F، 000/0<em>p</em>=) و درگیری تحصیلی (906/15=F، 000/0<em>p</em>=) دانش‌آموزان مؤثر بوده است. همچنین نتایج آزمون شفه نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین استفاده از کمیک معلم­‌ساخته و دانش‌آموز­ساخته (057/0=<em>p</em>) بر درک مطلب نیست. اما این آزمون در مورد متغیر درگیری تحصیلی (05/0>sig ) نشان داد که بین استفاده از کمیک معلم­‌ساخته و دانش­‌آموز­‌ساخته و روش معمول در مورد این متغیر اختلاف معناداری وجود دارد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> به‌طورکلی از یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان استنباط کرد که کمیک بر درک مطلب و درگیری تحصیلی مؤثر است. از بین دو نوع کمیک معلم­ساخته و دانش­آموز­‌ساخته، کمیک معلم­ساخته به دلیل ساختار اصولی­تر، تاثیر بیشتری بر درک مطلب دارد و کمیک دانش­آموز­ساخته به دلیل درگیر­کردن دانش­آموزان، تاثیر بیشتری بر درگیری تحصیلی دارد. کمیک به‌دلیل استفاده از تصاویر جذاب به‌همراه کلمات کمتر، در انتقال بهتر مفاهیم مؤثر است. سه گروه معلم­ساخته و دانش­آموز­ساخته و کنترل در مورد متغیر درگیری تحصیلی اختلاف معنی‌داری داشتند. در مورد چهار مولفۀ درگیری تحصیلی در هر چهار مولفه بین گروه دانش­آموز­ساخته و کنترل اختلاف معنادار وجود داشت. در مولفۀ درگیری رفتاری و عاملی، علاوه بر این، بین گروه معلم­ساخته و دانش­آموز­ساخته نیز اختلاف معنی‌دار وجود داشت. در مولفۀ درگیری‌شناختی، علاوه بر این، بین گروه معلم­ساخته و کنترل اختلاف معنی‌داری وجود داشت. با توجه به نتایج پژوهش، کاربرد دو نوع کمیک معلم­ساخته و دانش­آموز­ساخته در آموزش می‌تواند برای رسیدن به درک مطلب و درگیری تحصیلی بیشتر، مورد توجه قرار گیرد. https://jte.sru.ac.ir/article_2513_4633d009e2e04e0cd5863ec457938379.pdf