دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی فناوری آموزش 2008-0441 20 2 2026 03 21 The impact of the APOS constructivist model and inquiry-based approach on enhancing learning levels of newton’s laws تأثیر مدل ساختن‌گرایی APOS و رویکرد کندوکاو بر ارتقای سطوح یادگیری قوانین نیوتن 223 236 12608 10.22061/tej.2026.12175.3273 FA زهرا حامد غفاریان گروه آموزش فیزیک، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی889- 14665، تهران، ایران فاطمه خدادادی آزادبنی گروه آموزش فیزیک، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی889- 14665، تهران، ایران Journal Article 2025 10 06 <strong>Background and Objectives:</strong> Teaching physics concepts, particularly Newton’s laws, in lower secondary education faces challenges such as incomplete understanding and student misconceptions. These issues often arise from traditional teaching’s emphasis on memorizing formulas and neglecting the cognitive construction of concepts. The Action-Process-Object-Schema (APOS) model focuses on active knowledge construction, identifies cognitive weaknesses, and facilitates effective instruction. The inquiry-based approach further enhances conceptual understanding by encouraging active participation and reflective thinking. This study aimed to investigate the impact of classifying learning levels using the APOS constructivist model, combined with inquiry-based teaching, on the performance of ninth-grade students in learning Newton’s laws. The objectives were to evaluate the approach’s effect on improving learning levels, identify the Newton’s law most influenced by it, and determine the learning level with the greatest progress. The study sought to provide strategies to enhance physics education and address misconceptions in dynamics.<br /><strong>Methods:</strong> This quasi-experimental study employed a pre-test/post-test design. The population consisted of all ninth-grade students in Mashhad during the 2022-2023 academic year. A sample of 29 female students was selected using convenience sampling. The data collection tool was a researcher-made test assessing learning levels for Newton’s laws. The test’s content validity was confirmed by physics education experts and teachers, and its reliability was established with a Cronbach’s alpha of 0.7. The educational intervention was conducted over six 100-minute sessions, including direct instruction with real-world examples, group problem-solving, and group discussions to foster reflective thinking. Activities such as inertia experiments, acceleration analysis, and object collision analysis were designed. Quantitative data were analyzed using statistical software and the McNemar test at a 0.05 significance level. Qualitative data from observations of student behavior were analyzed through inductive content analysis.<br /><strong>Findings:</strong> The results showed that the APOS constructivist model with an inquiry-based approach significantly improved students’ performance in learning Newton’s laws. In the pre-test, mean correct response percentages were 59.2% for Action, 28.7% for Process, 27% for Object, and 16.6% for Schema, indicating weaknesses in higher learning levels and incomplete mental constructs. Students struggled with deep conceptual understanding and analytical problem-solving. In post-intervention, these values increased to 89.1% (Action), 88% (Process), 84.5% (Object), and 71.3% (Schema), with changes of 29.9%, 59.3%, 57.5%, and 54.7%, respectively. The McNemar test confirmed significant differences (<em>p</em><0.05) for the first law at Process and Object levels, the second law at Object and Schema levels, and the third law at Process, Object, and Schema levels. The second law (dynamics) showed the greatest improvement with a 53.5% average increase. Qualitative analysis confirmed students’ progression from the Action level to higher levels.<br /><strong>Conclusion:</strong> The APOS constructivist model with inquiry-based teaching reduced misconceptions, such as the need for continuous force for motion or non-zero resultant action-reaction forces, by fostering reflective thinking and active participation. Using this constructivist model in physics education enables meaningful learning, leading to students’ awareness of applying laws, principles, and formulas. Teachers are recommended to adopt this model to enhance learning levels.  <strong>پیشینه و اهداف:</strong> آموزش مفاهیم فیزیک، به‌ویژه قوانین نیوتن، در دوره متوسطه اول با چالش‌هایی مانند درک ناقص و کج‌فهمی‌های دانش‌آموزان مواجه است. این مشکلات اغلب به دلیل تمرکز آموزش سنتی بر حفظ فرمول‌ها و عدم توجه به ساخت شناختی مفاهیم ایجاد می‌شوند. مدل APOS (عمل-فرآیند- شیء- طرح‌واره)، با تأکید بر ساخت فعال دانش، نقاط ضعف شناختی را شناسایی و آموزش مؤثر را تسهیل می‌کند. رویکرد کندوکاو نیز با تشویق به مشارکت فعال و تفکر تأملی، درک مفهومی را تقویت می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر طبقه‌بندی سطوح یادگیری مبتنی بر مدل ساختن‌گرایی APOS و تدریس با رویکرد کندوکاو بر عملکرد دانش‌آموزان در یادگیری قوانین نیوتن انجام شد. اهداف شامل ارزیابی تأثیر این رویکرد بر بهبود سطوح یادگیری، شناسایی قانون نیوتن با بیشترین تأثیرپذیری و تعیین سطح یادگیری با بیشترین پیشرفت بود.<br /><strong>روش‌ها‌:</strong> این پژوهش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پایه‌ نهم شهر مشهد در سال تحصیلی 1402-1403 بود. نمونه‌ای شامل 29 دانش‌آموز دختر دبیرستانی به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، آزمون محقق‌ساخته‌ای بود که سطوح یادگیری را در قوانین نیوتن ارزیابی می‌کرد. روایی محتوایی آزمون توسط متخصصان و معلمان فیزیک تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.7 محاسبه شد. مداخله آموزشی) رویکرد کندوکاو( طی 6 جلسه 100 دقیقه‌ای شامل تدریس مستقیم با مثال‌های واقعی، حل مسئله گروهی و بحث گروهی اجرا و فعالیت‌هایی مانند آزمایش اینرسی، تحلیل شتاب، و بررسی برخورد اجسام طراحی شد. داده‌های کمّی با نرم‌افزار آماری و آزمون مک‌نمار (سطح معناداری 05/0) و داده‌های کیفی با تحلیل محتوای استقرایی تحلیل شدند.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد که مدل ساختن‌گرایی APOS با رویکرد کندوکاو به بهبود قابل‌توجه عملکرد دانش‌آموزان در یادگیری قوانین نیوتن منجر شد. در پیش‌آزمون، میانگین درصد پاسخ‌های صحیح در سطح عمل 2/59 درصد، فرآیند 7/28 درصد، شیء 27 درصد، و طرح‌واره 6/16 درصد بود که نشان‌دهنده ضعف در سطوح بالاتر و شکل‌گیری ناقص ساخت‌های ذهنی بود. پس از مداخله، این مقادیر به 1/89 درصد (عمل)، 88 درصد (فرآیند)، 5/84 درصد (شیء) و 3/71 درصد (طرح‌واره) افزایش یافت، با تغییرات به‌ترتیب 9/29، 3/59، 5/57 و 7/54 درصد. آزمون مک‌نمار تفاوت‌های معنادار (p<005/0) را برای قانون اول در سطح فرآیند و شیء، برای قانون دوم در سطح شیء و طرح‌واره  و برای قانون سوم در سطح فرآیند، شیء  و طرح‌واره  تأیید کرد. مفاهیم قانون دوم (دینامیک) با میانگین بهبود 5/53 درصد بیشترین تأثیر را دریافت کرد. تحلیل کیفی نیز پیشرفت دانش‌آموزان از سطح عمل به سطوح بالاتر را تأیید کرد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> مدل ساختن‌گرایی APOS با رویکرد کندوکاو با تقویت تفکر تأملی و مشارکت فعال، کج‌فهمی‌هایی مانند نیاز به نیروی مداوم برای حرکت یا برآیند غیرصفر نیروهای کنش و واکنش را کاهش داد. با استفاده از مدل ساختن‌گرایی APOS‌ در آموزش فیزیک، دانش‌آموزان یادگیری معنی‌داری را تجربه می‌کنند که منجر به آگاهی آن‌ها نسبت به کاربرد و استفاده از قوانین، اصول و فرمول‌ها می‌شود. پیشنهاد می‌شود معلمان از این مدل برای ارتقای سطوح یادگیری استفاده کنند.  https://jte.sru.ac.ir/article_12608_05661a70a7dd18b5c60851ebce3ff30c.pdf