فناوری آموزش- دوره ابتدایی
جواد کیهان؛ گلستان شیخ لو
چکیده
پژوهش حاضر با هدف انجام یک فراتحلیل جامع از مطالعات صورتگرفته پیرامون بازیوارسازی و بررسی اثرات بلندمدت آن بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان دوره ابتدایی انجام شده است. در دهههای اخیر، بازیوارسازی بهعنوان یکی از نوآورانهترین راهبردهای آموزشی مطرح گردیده و بسیاری از نظامهای آموزشی در پی بهرهگیری از این رویکرد بهمنظور ...
بیشتر
پژوهش حاضر با هدف انجام یک فراتحلیل جامع از مطالعات صورتگرفته پیرامون بازیوارسازی و بررسی اثرات بلندمدت آن بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان دوره ابتدایی انجام شده است. در دهههای اخیر، بازیوارسازی بهعنوان یکی از نوآورانهترین راهبردهای آموزشی مطرح گردیده و بسیاری از نظامهای آموزشی در پی بهرهگیری از این رویکرد بهمنظور ارتقاء انگیزش، مشارکت و کیفیت یادگیری در میان دانشآموزان برآمدهاند. با وجود فراگیر شدن استفاده از عناصر بازی در محیطهای آموزشی، پرسش مهمی که هنوز پاسخ روشنی به آن داده نشده، میزان تأثیر بلندمدت این راهبرد بر پیامدهای تحصیلی بهویژه در میان دانشآموزان مقطع ابتدایی است. کودکان در این مقطع سنی، ویژگیهای رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی خاصی دارند که ممکن است نحوه تأثیرپذیری آنها از بازیوارسازی را با سایر گروههای سنی متمایز کند. از همینرو، هدف اصلی این مطالعه، ارزیابی نظاممند اثربخشی بلندمدت بازیوارسازی با تلفیق نتایج مطالعات پیشین و ارائه تصویری روشن از تأثیر واقعی این راهبرد بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان ابتدایی است.
روش پژوهش به شیوه فراتحلیل کمی بوده است. جامعه آماری این تحقیق شامل تمامی مقالات علمیپژوهشی داخلی و خارجی، پایاننامهها، گزارشهای پژوهشی و سایر مطالعات تجربی منتشرشده طی ۲۴ سال اخیر است که به بررسی اثرات بلندمدت بازیوارسازی بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان ابتدایی پرداختهاند. نمونهگیری بهصورت غیرتصادفی و هدفمند انجام شد و بر پایه معیارهای ورود مشخص، از جمله نوع طرح پژوهش (شبهآزمایشی یا طولی)، نوع متغیر وابسته (عملکرد تحصیلی)، و دوره سنی شرکتکنندگان، در نهایت ۲۱ مطالعه برای ورود به تحلیل نهایی انتخاب شد. برای جستوجو و بازیابی مطالعات، از کلیدواژههایی مانند «بازیوارسازی»، «گیمیفیکیشن»، «عملکرد تحصیلی»، «اثرات بلندمدت»، و «دانشآموزان ابتدایی» در پایگاههای اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی استفاده شد. همچنین، دادههای موردنیاز با بهرهگیری از فرمهای استاندارد استخراج داده مسرآبادی و یداللهی (۱۳۹۵) گردآوری گردید. تحلیل آماری اطلاعات با کمک نرمافزار فراتحلیل جامع (CMA) انجام شد که به بررسی اندازه اثر کلی، میزان ناهمگونی بین مطالعات، و نقش عوامل مداخلهگر میپردازد.
بر اساس یافتههای این پژوهش، اندازه اثر ثابت بازیوارسازی بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان ابتدایی برابر با 0.472 محاسبه شد که از نظر آماری معنادار و از نظر اندازه، در سطح متوسط قرار دارد. این نتیجه نشان میدهد که بازیوارسازی، بهطور میانگین، تأثیری مثبت و قابلملاحظه بر ارتقاء عملکرد تحصیلی دانشآموزان دارد، حتی در بازههای زمانی طولانیمدت. در تحلیل ناهمگونی بین مطالعات، مقادیر شاخصهایی همچون Q = 19.14، کایدو = 36.415 و I² = 0% نشان داد که ناهمگونی معناداری بین مطالعات وجود ندارد و نتایج از همگرایی مناسبی برخوردارند. با این حال، در بررسی کیفیتر مطالعات، برخی عوامل مانند تفاوتهای فردی دانشآموزان، شرایط محیط آموزشی، میزان دسترسی به فناوری، سبک تدریس معلمان، و تغییرات محیطی در طول دورههای آموزشی بهعنوان عوامل تأثیرگذار بر میزان اثربخشی بازیوارسازی شناسایی شدند. همچنین مشخص شد که عامل زمان، نحوه اجرای بازیوارسازی، و شدت بهکارگیری عناصر بازی، نقشی پیچیده و چندلایه در بروز نتایج بلندمدت دارند.
در جمعبندی نهایی، میتوان گفت بازیوارسازی نهتنها بهعنوان یک ابزار سرگرمکننده، بلکه بهعنوان یک رویکرد آموزشی اثربخش و معنادار قادر است عملکرد تحصیلی دانشآموزان ابتدایی را بهبود بخشد. با این وجود، اثربخشی این راهبرد تحتتأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و نمیتوان آن را بهعنوان یک نسخه واحد برای همه محیطهای آموزشی تجویز کرد. از اینرو، پیشنهاد میشود سیاستگذاران آموزشی و مسئولان وزارت آموزشوپرورش با در نظر گرفتن تفاوتهای فردی، بومیسازی محتوا، و فراهمسازی زیرساختهای فناورانه مناسب، از بازیوارسازی بهعنوان ابزاری مکمل برای ارتقاء کیفیت یادگیری در مدارس ابتدایی حمایت و پشتیبانی کنند. همچنین انجام پژوهشهای بیشتر با تمرکز بر نقش عوامل مداخلهگر و بررسیهای کیفی در زمینه تجربه زیسته دانشآموزان از بازیوارسازی میتواند به غنای ادبیات این حوزه کمک شایانی نماید.
