تحلیل محتوای آموزشی
محدثه کشاورز؛ سولماز نورآبادی
چکیده
پیشینه و اهداف: در دنیای امروز که فناوری با شتابی روزافزون در حال پیشرفت و دگرگونی است؛ تربیت نیروی انسانی ماهر، خلاق و آشنا با فناوری بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. جامعه‌ای که بتواند نسل آینده خود را به مهارت‌های فناورانه مجهز کند، در مسیر توسعه پایدار، نوآوری و رقابت علمی و اقتصادی گام‌های استوار‌تری برخواهد داشت. از این‌رو، ...
بیشتر
پیشینه و اهداف: در دنیای امروز که فناوری با شتابی روزافزون در حال پیشرفت و دگرگونی است؛ تربیت نیروی انسانی ماهر، خلاق و آشنا با فناوری بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. جامعه‌ای که بتواند نسل آینده خود را به مهارت‌های فناورانه مجهز کند، در مسیر توسعه پایدار، نوآوری و رقابت علمی و اقتصادی گام‌های استوار‌تری برخواهد داشت. از این‌رو، نظام‌های آموزشی رسالت خطیری بر عهده دارند تا با طراحی برنامه‌های درسی هدفمند و به‌کارگیری ابزارهای آموزشی مناسب، زمینه پرورش دانش‌آموزانی توانمند را فراهم آورند. دانش‌آموزانی که نه تنها با مفاهیم و ابزارهای فناورانه آشنا هستند؛ بلکه قابلیت استفاده خلاقانه از آنها در حل مسائل زندگی فردی و اجتماعی را نیز دارا باشند. در این میان، کتابهای درسی به‌ویژه کتابهای کار و فناوری در دوره اول متوسطه بهعنوان یکی از مهم‌ترین منابع آموزشی، نقش اساسی در تحقق اهداف تربیتی ایفا می‌کنند. از این منظر، بررسی و تحلیل محتوای این کتاب‌ها بر اساس مؤلفههای تربیت فناورانه، می‌تواند تصویری روشن از میزان موفقیت آنها در پاسخگویی به نیازهای آموزشی امروز ارائه دهد.روش‌ها: این پژوهش از نوع کاربردی و از نظر ماهیت، کمّی؛ و از نظر روش انجام، با تکنیک تحلیل محتوا و بر اساس آنتروپی شانون میباشد. جامعه پژوهش، کتابهای کار و فناوری دوره اول متوسطه چاپ سال‌تحصیلی ۱۴۰4-1403 بوده است. نمونه و نمونهگیری در پژوهش حاضر مطرح نبوده و همة کتابهای کار و فناوری پایههای هفتم، هشتم و نهم مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری در این پژوهش، سیاهه تحلیل محتوا بر اساس مؤلفههای تربیت فناورانه بود که شامل چهار مؤلفه اصلی: آموزش فناوری، سواد فناورانه، تفکر فناورانه و شایستگی‌های فناورانه بود. روش تعیین روایی سیاهه تحلیل محتوا، بر اساس روایی صوری و محتوایی احصاء شده در پژوهش مهربان [14] بود. برای تعیین پایایی ابزار به روش همزمان، دو دبیر کار و فناوری دوره اول متوسطه، تحلیل یک درس مشخص شده از کتب کار و فناوری این دوره را به‌صورت همزمان با پژوهشگر انجام دادند و ضریب توافق 42/92 درصد به‌دست آمد.یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که بیشترین میزان فراوانی و پیاده‌سازی مؤلفههای تربیت فناورانه در کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه مربوط به آموزش فناوری و سواد فناورانه است؛ پس از آن شایستگی فناورانه؛ و در نهایت نیز مؤلفه تفکر فناورانه است. همچنین، بیشترین بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت مؤلفههای تربیت فناورانه در کتاب کار و فناوری پایه هفتم به مؤلفه «آموزش فناوری» و در کتاب کار و فناوری پایه هشتم و نهم به مؤلفه «سواد فناورانه» تعلق دارد. همچنین، کمترین بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت مؤلفههای تربیت فناورانه در تمامی کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه به مؤلفه «تفکر فناورانه» اختصاص یافته است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد مؤلفههای «آموزش فناوری» و «سواد فناورانه»، بیشترین و مؤلفههای «شایستگی فناورانه» و «تفکر فناورانه» کمترین میزان پیاده‌سازی را در کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه داشته‌اند. با توجه به اینکه طبق نتایج پژوهش، مؤلفه تفکر فناورانه نسبت به بقیه مؤلفه‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است، پیشنهاد می‌شود مسیر تدوین کتب کار و فناوری بیشتر به سمت حل مسئله برود تا تفکر فناورانه بیشتر تحقق یابد. همچنین، تقویت همکاری میان مدارس و مراکز فناور از یکسو و برگزاری دوره‌های تخصصی برای معلمان از سوی دیگر، زمینه‌ساز تجربه‌های واقعی و اجرای مؤثر برنامه‌های تربیت فناورانه خواهد بود.
فناوری آموزش- آموزش عمومی
غزل اعظم طاهری؛ سولماز نورآبادی
چکیده
پیشینه و اهداف: اهمیت مهارت نوشتن بهعنوان راه تبادل اطلاعات، بیان افکار، احساسات و ارتباطات، نسبت به گذشته، روشن است. مهارت نوشتاری بهعنوان یکی از مهارت‌های اساسی در دوره تحصیلی دانش‌آموزان، نقش بسیار مهمی در انتقال افکار و ایده‌هایشان دارد. این مهارت هم در دنیای تحصیلی، هم در زندگی شغلی دانش‌آموزان تأثیر بسزایی دارد. در این ...
بیشتر
پیشینه و اهداف: اهمیت مهارت نوشتن بهعنوان راه تبادل اطلاعات، بیان افکار، احساسات و ارتباطات، نسبت به گذشته، روشن است. مهارت نوشتاری بهعنوان یکی از مهارت‌های اساسی در دوره تحصیلی دانش‌آموزان، نقش بسیار مهمی در انتقال افکار و ایده‌هایشان دارد. این مهارت هم در دنیای تحصیلی، هم در زندگی شغلی دانش‌آموزان تأثیر بسزایی دارد. در این بین، کاربرد فناوری‌آموزشی در بهبود مهارت نوشتاری دانش‌آموزان دوره ابتدایی بهعنوان یک موضوع مهم، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نیز آموزش مهارت‌های نوشتاری در دوره ابتدایی زمینه‌ساز رشد این مهارت در دوره‌های تحصیلی آینده است. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر کاربست فناوری‌آموزشی بر مهارت انشانویسی دانش‌آموزان پایه ششم انجام شد.روش‌ها: روش پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه گواه و آزمایشی بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانش‌آموزان پایه ششم در مدارس منطقه 14 تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود که از این بین60 نفر به روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به شکل تصادفی در دو گروه 30 نفری آزمایش و گواه قرار گرفتند. پایایی آزمون محقق‌ساخته از طریق ضریب آلفای کرونباخ 82/0 به‌دست آمد. سپس پیش‌آزمون مهارت انشانویسی بر روی هر دو گروه اجرا شد. در مرحله بعدی گروه آزمایش 4 جلسه 90 دقیقه‌ای تحت آموزش کاربست فناوری‌آموزشی در انشانویسی قرار گرفت و گروه کنترل، هیچ آموزشی با فناوری‌آموزشی دریافت نکرد. در نهایت آزمون مهارت انشانویسی بهعنوان پس‌آزمون بر روی هر دو گروه اجرا شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نسخه 26 نرم‌افزار SPSS و به روش تحلیل کوواریانس انجام شد.یافته‌ها: یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد که کاربست فناوری‌آموزشی به ترتیب با ضرایب ایتا 86، 82 و 85 بر روی انتخاب موضوع نگارش، بندنویسی و توانایی تولید یک نوشته منسجم با رعایت اجزا، مؤثر است. با عنایت به یافته‌های به‌دست آمده، می‌توان گفت کاربست فناوری‌آموزشی در بهبود مهارت انشانویسی دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی مؤثر است. به‌عبارتی یافته‌ها نشان داد بهره‌گیری از کاربست فناوری‌آموزشی در آموزش انشانویسی، با پیشرفت مهارت نگارش دانش‌آموزان رابطه مستقیم دارد و استفاده از این روش بهعنوان ابزاری کارآمد برای افزایش پیشرفت دانش‌آموزان در نوشتن، می‌تواند مفید باشد. با استفاده از فناوری‌آموزشی، دانش‌آموزان می‌توانند به اطلاعاتی دسترسی پیدا کنند که در گذشته در کلاس درس موجود نبود. نیز به اطلاعات مختلفی در خصوص موضوعات مختلف نگارش انشا دست پیدا می‌کنند و این اطلاعات به دانش‌آموزان ایده‌های گوناگونی جهت انتخاب یک موضوع جذاب می‌دهد. به‌علاوه اطلاعات مختلفی درباره چگونگی بندنویسی جهت منسجم‌تر شدن متن می‌آموزند. در نهایت استفاده از فناوری‌آموزشی منجر به تقویت آموخته‌ها برای تبدیل شده به یک داستان واقعی می‌شود.نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج حاصل از بررسی تأثیر کاربست فناوری‌آموزشی بر متغیرهای توانایی انتخاب عنوان موضوع، توانایی بندنویسی و توانایی تولید یک نوشته منسجم از مهارت‌های انشانویسی پایه ششم؛ با توجه به سرگرم‌کننده و لذت‌بخش کردن محیط آموزش انشا به واسطه فناوری‌آموزشی؛ دانش‌آموزان می‌کوشند تا عنوان‌های خلاقانه‌ای ارائه دهند. همچنین با کاربست فناوری‌آموزشی دانش‌آموزان متوجه می‌شوند که در یک قصه چگونه برای خود سؤال طرح کند و چگونه و در کجای روایت به آن سؤال پاسخ دهند و نیز در تقویت بندنویسی توسط دانش‌آموزان تأثیرگذار است. در نهایت کاربست فناوری‌آموزشی موجب خلاقیت دانش‌آموزان و بهبود کیفیت انشا آنان می‌شود؛ در نتیجه آنها توانایی تولید یک نوشته منسجم را پیدا می‌کنند. از آنجا که کاربست فناوری‌آموزشی بر روی هر سه متغیر انشانویسی، اثربخشی معنادار داشت؛ می‌توان نتیجه گرفت به‌طور کلی کاربست فناوری‌آموزشی بر مهارت انشانویسی دانش‌آموزان پایه ششم اثربخش است.
